عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

687

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

در عشر سوم ذىقعده ، حكام ولايات را به طهران خواسته‌اند . در عشر دوم ذىقعده ، امير خان سردار سپهسالار « 1 » به جهت امراض كبدى ، اطباء او را تجويز كردند كه طهران نماند . به جهت سركشى به دهات خود در مشهد مقدس پنجاه روز مرخصى از شاه گرفت و رفت . امور خود را به شاهزاده عين الدوله وزير اعظم سپرد و مهرش را به دست پسرش سيف الملك داد و قرار [ شد ] هفته‌اى چند روز در ميدان توپخانه چند نفر از رؤساى نظام مجلس كرده به دعاوى نظام بپردازند . شب غرّهء ذى الحجة الحرام ، شاهزاده عبد الله ميرزاى حشمت الدوله پسر عبد الله ميرزا بن نايب السلطنه عباس ميرزا در سال قريب به شصت در طهران وفات كرد . از او چند اولاد به جاى مانده . پسر بزرگش غلامشاه خان است . حشمت الدوله بسيار مرد ظالم و بىرحم و متعدى بود . در كره « 2 » كه يكى از بلاد عراق عجم است ، املاك زيادى از مال مردم جمع كرد . مىگويند قريب چهار ، پنج كرور مكنت داشت . پسرش نيز مثل پدر متعدى است و خود را براى زورگويى جزو ادارهء قزاقخانه نموده . در عشر اول ذىحجه ، شهرت دارد بر ضد عين الدوله اعلانات كرده‌اند و مفاسد او را نموده‌اند . در عشر اول ذى حجه ، عين الدوله وزير اعظم درد پا دارد . مىگويند نقرس او ارثى است . اما در همان حالت مشغول كارهاى دولت است . مىگويند : وزير اعظم بعضى تدابير براى اصلاح خرج و دخل دولت كرده . از قبيل برگشت جنس و تفاوت عمل حكام و نيز ايجاد بانكى در تمام ولايات بنمايد كه ماليات به بانك برسد و ارباب حقوق از بانك مواجب خود را دريافت نمايند و هركس زودتر بخواهد تنزيل نمايد و اين براى دولت صرفه بزرگى است . اگر پيش برود ، قريب چهار ، پنج كرور تومان مىگويند دخل دولت اضافه شد . در عشر آخر ذىقعده و عشر اول ذىحجه جنگ ما بين روس و ژاپون برقرار است و در هر جنگ صرفه براى ژاپون است و قريب بيست كشتى از روس‌ها شكست خورده و

--> ( 1 ) . يعنى همان آقا وجيه سپهسالار . ( 2 ) . در قديم كرج گفته مىشد يعنى كرج أبودلف .